اصطلاحات اینکوترمز ۲۰۲۰ و مسئولیت‌های خریدار و فروشنده
راهنمای کاربردی برای صادرکنندگان دانش‌بنیان جهت انتخاب درست شرایط تحویل، تقسیم هزینه‌ها و کاهش ریسک در قراردادهای صادراتی.
اینکوترمز چیست و چرا برای صادرکننده مهم است؟
اینکوترمز (Incoterms) مجموعه‌ای از اصطلاحات استاندارد بین‌المللی است که اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) منتشر می‌کند. این اصطلاحات مشخص می‌کنند هزینه‌ها، ریسک و مسئولیت‌های مربوط به تحویل کالا بین فروشنده و خریدار چگونه تقسیم می‌شود.
انتخاب اشتباه یک اصطلاح می‌تواند تمام هزینه ترخیص، انبارداری یا حتی خسارت در حمل را به دوش صادرکننده بیندازد. برای شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی که تازه وارد صادرات می‌شوند، آشنایی دقیق با این اصطلاحات ضروری است.
اینکوترمز فقط مسئولیت‌های حمل، تحویل و تقسیم هزینه/ریسک را مشخص می‌کند. موضوع انتقال مالکیت کالا معمولاً در قرارداد جداگانه تعیین می‌شود.
چهار گروه اصلی اینکوترمز ۲۰۲۰
یازده اصطلاح در چهار گروه دسته‌بندی می‌شوند. هر چه از گروه E به سمت D بروید، مسئولیت فروشنده بیشتر می‌شود.
سطح مسئولیت فروشنده در اصطلاحات پرکاربرد
نمودار زیر نشان می‌دهد تقریباً چه سهمی از مسئولیت‌ها بر عهده فروشنده است (تخمینی و برای درک کلی):
پرکاربردترین اصطلاحات برای صادرکنندگان ایرانی
۱. EXW — تحویل در محل فروشنده
فروشنده کالا را در محل خود در اختیار خریدار می‌گذارد. تمام هزینه‌ها و ریسک‌های بعدی بر عهده خریدار است. کم‌ریسک‌ترین گزینه برای صادرکننده، اما بسیاری از خریداران خارجی آن را نمی‌پذیرند.
۲. FCA — تحویل به حمل‌کننده
فروشنده کالا را به حمل‌کننده تعیین‌شده توسط خریدار تحویل می‌دهد و ترخیص صادرات را انجام می‌دهد. مناسب حمل‌های مختلف (جاده‌ای، هوایی، ریلی).
۳. FOB — تحویل روی عرشه کشتی
فقط برای حمل دریایی. فروشنده کالا را روی عرشه کشتی در بندر مبدأ بارگیری می‌کند. از لحظه عبور از نرده کشتی، ریسک با خریدار است. یکی از رایج‌ترین اصطلاحات در صادرات ایران.
۴. CIF — هزینه، بیمه و کرایه
فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصد و حداقل بیمه را پرداخت می‌کند، اما ریسک از بندر مبدأ به خریدار منتقل می‌شود. پوشش بیمه در CIF معمولاً حداقل است.
۵. DAP و DDP — تحویل در محل مقصد
در DAP فروشنده کالا را تا محل توافق‌شده در مقصد می‌رساند (بدون ترخیص واردات). در DDP حتی ترخیص واردات و عوارض مقصد هم بر عهده فروشنده است — بیشترین مسئولیت.
برای شروع صادرات، بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی با FOB یا FCA کار می‌کنند تا کنترل ترخیص صادرات را داشته باشند و از پذیرش مسئولیت‌های سنگین در مقصد اجتناب کنند.
چک‌لیست انتخاب اینکوترمز مناسب
- ۰۱نوع حمل را مشخص کنیدFOB و FAS فقط برای دریایی‌اند. برای هوایی یا ترکیبی از FCA، CPT یا CIP استفاده کنید.
- ۰۲توانایی ترخیص صادرات خود را بسنجیداگر با رویه‌های گمرک مبدأ آشنا هستید، FCA یا FOB منطقی‌تر است.
- ۰۳ریسک و بیمه را جدی بگیریددر CIF پوشش بیمه حداقل است. برای کالاهای باارزش، CIP مناسب‌تر است.
- ۰۴از DDP بدون آمادگی کامل پرهیز کنیدپذیرش ترخیص و عوارض مقصد بدون شبکه محلی معتبر، ریسک بالایی دارد.
- ۰۵اصطلاح را صریح در قرارداد بنویسیدهمیشه «Incoterms® 2020» و محل دقیق تحویل را ذکر کنید.
صادرات موفق از شناخت دقیق مسئولیت‌ها شروع می‌شود، نه از امید به خوش‌شانسی در گمرک مقصد.